Last week we launched our report "What are we funding: Analysis of 2004–2024 funding from Technology Development Fund" (Northstack, 2025), examining how two decades of grants from Iceland's Technology Development Fund have been allocated across technologies and industries. The response has been gratifying, from thoughtful comments to detailed media coverage. But now that the data is out there, we want to step back and share some broader reflections on what these patterns might mean and why they matter.

Subscribe now

The Questions We Didn't Answer (Yet)

In our report, we deliberately focused on the "hard facts," mapping where nearly two decades of public innovation funding has actually gone. We highlighted what seemed remarkable or surprising to us, but largely avoided the normative questions that our findings inevitably raise.

Now it's time to wrestle with those harder questions.

Is this allocation desirable? The dominance of software projects isn't inherently good or bad, but it does represent a choice, even if an inadvertent one. When over 60% of the country’s direct R&D funding supports the development of a single (albeit broad) technology category, we're effectively making a bet about Iceland's economic future. The question is whether that bet aligns with our national priorities and comparative advantages.

The decline in ocean-related tech funding is particularly striking given Iceland's maritime heritage and the global push toward sustainable ocean technologies. Are we missing opportunities in areas where we have natural advantages? Or are we simply following where the entrepreneurial energy leads?

Why do we see these patterns? The evidence points to supply-side dynamics rather than deliberate policy choices. Anecdotally, this isn't about assessor preferences; rather, it reflects what kinds of projects get proposed in the first place.

Two factors seem particularly important here. First, many stakeholders believe that the timeline and amounts of most TDF grant types naturally favor software development over hardware-intensive sectors. Generally speaking, building an AI application requires different resources and timescales than developing marine technology or pharmaceuticals.

Second, and more fundamentally, without an active government industrial policy that identifies and heavily invests in key emerging technologies, it’s unlikely we’ll see the emergence of deep tech sectors. Software can thrive in a relatively low-infrastructure environment. More capital-intensive technologies need coordinated support across multiple policy areas; research infrastructure, innovation funding, skills development etc. working in concert.

The Evidence Gap

This brings us to our second, perhaps more important point: we need more analysis like this.

Independent, quantitative analysis based on open data, shared transparently, serves a different function than expert commentary, in-house government analysis, or research commissioned by interest groups. It doesn't replace these other forms of knowledge, but it's not replaceable by them either.

The government's draft bill consolidating the existing research and innovation funds (Frumvarp til laga um opinberan stuðning við vísindi og nýsköpun) illustrates this perfectly. The proposed restructure (creating a Science Fund, Innovation Fund, and Challenge Fund) represents a significant strategic and administrative overhaul. The bill refers to reviews and evaluations that informed this approach, but doesn't publish their detailed findings or methodology. It cites international best practice without performing direct comparative benchmarking. It promises three-yearly impact evaluations (a welcome development!), but does not mention how those evaluations will be commissioned and what standards of evidence will be expected.

The consolidation logic is compelling in principle and aligns with many of the recommendations emerging from our report. The proposed Challenge Fund is particularly intriguing as it hints at the possibility of movement beyond traditional grants toward alternative funding mechanisms. Different technologies and sectors might benefit from approaches like procurement programs that create markets for innovative solutions, loan guarantee schemes that de-risk private investment, or challenge prizes that incentivize specific outcomes. But without details on how these new funds will operate differently from existing programs, it's hard to assess whether they represent genuine innovation in funding mechanisms or just administrative reshuffling.

These aren't necessarily flaws in the bill: policy documents serve different purposes than research reports. But they highlight a broader pattern: policy is being made with reference to evidence that remains largely invisible to public scrutiny.

Democracy Needs Data

This matters for democratic participation. Meaningful public consultation requires good, clear, accessible, and unbiased evidence. Citizens (and in our case, entrepreneurs) can't engage thoughtfully with policy choices if they can’t interrogate what results past policies have produced.

The new government plans represent a genuinely exciting step forward in thinking systematically about innovation policy. The emphasis on industrial strategy, the recognition that different innovation policy goals require different support mechanisms, the commitment to regular evaluation – these are all welcome developments.

But realizing this vision demands a cultural shift toward transparency, evidence-based decision-making, and public accountability that goes beyond the innovation funding system itself.

Looking Forward

The funding patterns we documented in our report did not result from conscious top-down planning. Rather, they emerged from the accumulated decisions of individual applicants, assessors, and administrators operating within existing institutional frameworks. There's nothing wrong with bottom-up, supply-driven allocation, but it shouldn't be the only factor shaping where public resources go.

The question now is whether Iceland can develop the institutional capacity and political commitment needed for a more strategic approach. This means not just setting priorities and reorganizing funds, but creating the conditions (infrastructure, skills, funding mechanisms, regulatory framework) that enable those priorities to be realized.

It also means building systems for ongoing learning and adaptation. Innovation policy happens in a world of fundamental uncertainty. We can't know in advance which technologies will prove transformative or which approaches will work best. What we can do is create robust systems for generating evidence, learning from experience, and adjusting course when needed.

That's why independent analysis matters. That's why transparency matters. And that's why we'll keep doing this work: because democracy works better when citizens have the information they need to hold their governments accountable.

What do you think? Are we asking the right questions about Iceland's innovation funding? What other patterns would you like to see analyzed? Let us know in the comments.

Könnunin, sem er hluti af stærri framhaldsrannsókn Northstack á umhverfi nýsköpunar á Íslandi, var framkvæmd dagana 2-14 maí 2025 og var lögð fyrir handahófsvalinn hóp úr viðhorfshópi Gallup.

Spurt var “Hversu mikilvægt eða ómikilvægt finnst þér framlag nýsköpunarstarfs og sprotafyrirtækja til hagkerfisins og hagvaxtar?” og svörin voru afgerandi: 87% sögðu framlagið frekar eða mjög mikilvægt, en einungis 1.6% töldu það ómikilvægt.

Athygli vekur að niðurstöðurnar eru nokkurnveginn þær sömu milli aldurshópa, kynja, búsetu, tekjuhópa og menntunarstigs. 

Þá eru rúmlega 75% landsmanna jákvæð um framtíð nýsköpunar á Íslandi. Spurt var: “Ert þú jákvæð(ur) eða neikvæð(ur) um framtíð nýsköpunar á Íslandi?” og voru svörin eftirfarandi.

Könnunin er hluti af stærri framhaldsrannsókn Northstack á umhverfi nýsköpunar á Íslandi (“Nýsköpunarlandið 2025”), og byggir á fyrri útgáfu samnefndrar rannsóknar (Nýsköpunarlandið 2019 - www.nyskopunarlandid.is).

Nýsköpunarlandið 2025 er ítarleg greining á umhverfi nýsköpunar og þróunar þess, og byggir á sambærilegri rannsókn sem Northstack framkvæmdi árið 2019. Niðurstöðurnar, sem gefnar verða út í haust, sýna þróun á viðhorfi fólks sem stundar sprota- og nýsköpunarstarf til helstu þátta sem stuðla að góðu umhverfi: fjármagns, mannauðs, samstarfi, opinbers stuðnings og ytri aðstæðna. Verkefnið er styrkt af Tækniþróunarsjóði.

Góðan dag! Rétt eins og alþingismenn, tek ég mér rúmlega 18 daga páskafrí frá skrifum. Við það bættist svo frábær ferð til Boston með mentorahópi Klak-VMS, svo skrifin hafa tafist. Afsakið það.

Evrópubankinn eykur umsvif á Íslandi

European Investment Bank og aðilar tengdir honum hafa á síðustu misserum stóraukið umsvif sín á Íslandi, með beinum fjárfestingum, lánveitingum og samningum við aðila um umsýslu fjármagns.

Subscribe now

Evrópubankinn (EIB) er lánastofnun í eigu Evrópusambandsins, fjármagnaður af sambandsríkjum. Dótturfélag bankans, European Investment Fund (EIF) er sá armur grúppunnar sem styður helst við nýsköpun og lítil- og meðalstór fyrirtæki. Sjóðrinn veitir lán, ábyrgðir og eigið fé í verkefni og félög, bæði beint og í gegnum milligönguaðila (t.d. vísisjóði).

EIF er mjög stór á sviði fjármögnunar vísisjóða og er fjárfestir (LP) í mörgum þeirra í Evrópu. Raunar er hann fjárfestir í svo mörgum þeirra an sumum finnst það vandamál; samkvæmt greiningu frá 2014 (hef ekki fundið nýrri) átti sjóðurinn 41% af fjármagni vísisjóða í Evrópu. Á Íslandi á hann í einum vísisjóð, Crowberry Capital, en sjóðurinn fjárfesti €20m af €91m sjóðnum. Og þangað til nýlega. voru þetta einu raunverulegu umsvif sjóðsins á svæðinu. Á síðustu mánuðum, og raunar síðustu vikum hafa umsvif hans stóraukist.

• Í september 2024 skrifuðu Arion Banki og EIF undir samning þess efnis að EIF ábyrgist lánsfjármagn til lítilla og meðalstórra fyrirtækja á Íslandi, með það að markmiði að auka aðgengi fyrirtækja í m.a. nýsköpun og stafvæðingu að lánsfjármagni. Það eru lánaábyrgðir sem stuðla að allt að 15 milljörðum í ný lán.

• Fyrir rúmum tveim vikum, var tilkynnt um aðra beina fjárfestingu EIF á Íslandi, en sjóðurinn fjárfesti €30m í nýjasta sjóði Alfa Framtak, og er þannig að dreifa fjárfestingu í fleiri eignaflokka, bætir private equity við íslenska eignasafnið.

• Stuttu síðar tilkynnir EIF um €35m vísilán (e. venture-debt) í samfloti við €7m fjárfestingu frá núverandi hluthöfum. Það er að því er ég best veit fyrsta vísilán til íslensk fyrirtækis, en lánin eru oft tryggð með veði í eignum félagsins (oft óefnislegum eins og hugverki) og veitt í samfloti við hlutafjáraukningar. Þau gefa fyrirtækjum aukinn slagkraft án þess að þynna sig um of, en á sama tíma búa til þá áhættu að gangi ekki nógu vel þá situr félagið eftir með skuld og afborganir sem getur verið erfitt að lifa með.

Í heildina fóru umsvifin því úr ~2.9ma (fjárfesting í Crowberry) í 12.3ma í beinar fjárfestingar í sjóðum og félögum og ábyrgðir sem auka lánagetu Arion um ~15ma. Næstum tíföldun (úr ~3 í ~30) á örfáum árum. (Augljóslega eru lánaábyrgðir og beinar fjárfestingar ekki sambærilegar og það er raunar Arion sem lánar en ekki EIF, en punkturinn heldur).

Yfirlit yfir íslenskar útgöngur

Ég lendi reglulega í því að vera beðinn um gögn um hitt og þetta sem tengist fjármögnun sprota og nýsköpunar á Íslandi. Ýmislegt á ég á handraðanum en annað ekki. Nýlega var ég beðinn um yfirlit yfir útgöngur, sem ég átti ekki á aðgengilegu formi, en við settum saman lítinn gagnagrunn með það að markmiði að gera þau gögn opin og aðgengileg.

Listinn er hér:

• https://airtable.com/appiAmXWoRr9TJmXO/shrBDktQeoF5Zg9dC/tblHkorclzCe8qgup/viwESKCdE2VuGOVqD

Endilega sendið á mig leiðréttingar og/eða viðbætur. Fátt jafn fallegt og góð, aðgengileg, opin gögn.

Nýsköpunarlandið 2.0

Að lokum er ég spenntur að segja frá því að Northstack er í samstarfi við Gallup og Tækniþróunarsjóð að vinna að uppfærðri útgáfu á Nýsköpunarlandinu. Nýsköpunarlandið var (og er) fyrsta og eina breiða könnunin á umhverfi nýsköpunar á Íslandi í sinni breiðustu mynd, allt frá aðgengi að mannauði, yfir í fjármögnun, landfræðilega legu, og stuðningsumhverfi. Gallup sendi nýlega út könnunina og gerum við ráð fyrir niðurstöðum fljótlega. Endilega svarið ef þið fáið könnun!

Góða helgi.

p.s.

LinkedIn benti mér á að ég sé búinn að brasa í þessu í 10 ár. Tíminn líður.

Það hefur líklega ekki farið framhjá neinum sem fylgist með tæknisprotum að fjöldi netöryggisfyrirtækja sem eru að gera sig gildandi með tilkynningum um fjármögnun, viðskiptavini eða ráðningar hefur aukist þónokkuð á nýliðnum misserum.

• Syndis, þjónustufyrirtæki á sviði netöryggis sem Skyggnir, þá Origo, keypti 2021 gerði nýverið samning við Samband íslenskra sveitarfélaga, og hélt öryggisráðstefnu.

• Aftra, félag stofnað af Skyggni fyrri hluta árs 2024, tryggði sér 200m króna fjármögnun í október 2024 og er komið í $1m í ARR.

• Defend Iceland, stofnað m.a. af Theodóri Ragnari Gíslasyni stofnanda Syndis, bætti við sig fólki, sótti fjármagn, og hafa stofnað til samstarfs við fjölda íslenskra félaga, og eru með nálægt $1m í ARR.

• Keystrike sótti 150m árið 2023, 265m ($2m) árið 2024 og réð Jóhönnu Vigdísi Guðmundsdóttur sem var áður hjá Defend Iceland núna nýlega.

• Varist, sem er spin-out úr Cyren sem var með þróun á Íslandi. Var keypt af OK og spunnið út ári 2023, sótti sér milljarð í hlutafé ári síðar með þátttöku VEX og Eyri Sprota. Stofnuðu nýtt teymi um daginn.

• Nanitor, tók inn $1.7m fyrir nokkrum árum frá Brunni

• AwareGo sótti sér fjármagn fyrir nokkrum árum til vaxtar.

Þessi félög eru öll vissulega að einbeita sér að mismunandi hliðum: AwareGo þjálfar öryggisvitund (því manneskjan er alltaf veikasti hlekkurinn í netöryggi), og Syndis er þjónusta- og ráðgjöf. Defend Iceland rekur villuveiðiverðlaun (e. Bug bounty), Aftra þróar sjálfvirk tól til að mæla stöðu netöryggismála hjá fyrirtækjum og gera þau aðgengileg fyrir stjórnendur, og Keystrike er lausn sem sannreynir innslög notenda til að koma í veg fyrir að þrjótar “troði” sér (e. inject) í skipanir tölvunotenda.

Líklega er innleiðing á NIS2 reglugerð Evrópusambandsins byr í segl þessara félaga, en með henni eru stjórnendur og stjórnarfólk gert ábyrgt fyrir netöryggismálum með refsiramma sem leyfir brottvísun úr starfi, sektir, og jafnvel fangelsi. Er nokkuð jafn hjálplegt sölufólki hugbúnaðar og möguleikinn á fangavist, sé hugbúnaðurinn ekki keyptur? Spurning hvort netöryggi sé nýjasta útflutningsvara okkar Íslendinga.

Subscribe now

Pre-seed í veldisvexti

Það vakti áhuga minn á síðustu vikum að fjöldi pre-seed fjármögnunarlota hefur verið nokkuð mikill, eða um einn “díll” á viku. Í sjálfu sér er það ekkert tiltökumál, það tíðkast að á Íslandi séu tilkynntir 0.6-0.8 fjárfestingar á viku og flestar (eðlilega) á fyrstu stigum félaga, og því ekki óeðilegt að það komi tilkynningar nokkrar vikur í röð. Það sem var hinsvegar áhugavert var hversu breitt bil var á milli upphæða þessum viðskiptum. Raunar mætti líta svo á að upphæðin hafi farið stigvaxandi díl frá díl:

• Í mars tilkynnti Circular Library Network um 45 milljón króna pre-seed

• Stuttu síðar, tilkynnti Heima up 140 milljón króna pre-seed.

• Í vikunni, tilkynnti Optise um 300 milljón króna pre-seed.

Að gamni, þá teiknaði reiknaði ég upp vöxtinn á þessum pre-seed fjárfestingum og spáði fram í tímann. Miðað við þennan hraða og vöxt verða pre-seed dílar orðnir meira en 3 milljarðar að stærð í kringum september.

Endilega sendið mér hugmyndir að efni eða ykkar skoðun á því sem er í gangi.

Góða helgi!

Árið 2018 stofnuðu þrír Íslendingar í Berlín tæknifyrirtækið Garden. Markmiðið var að búa til hugbúnað til að auðvelda öðrum að byggja hugbúnað. Stofnendurnir þrír - Jón Eðvald, Eyþór Magnússon, og Þórarinn Sigurðsson - höfðu starfað saman áður í sprotum á Íslandi.

Félagið tók inn fjármagn þrisvar, nú síðast $16m Series A en hafði áður tekið inn €3.1m í Pre-seed og Seed fjármögnun (þar sem íslenski vísisjóðurinn Crowberry Capital leiddi seinni fjármögnunina) og m.a. Davíð Helgason fjárfesti í þeirri fyrri.

Garden var að lokum keypt af tæknifyrirtækinu Incredibuild, og voru kaupin tilkynnt í Nóvember 2024. Incredibuild er 130 manna fyrirtæki með útibú í fimm löndum, en með kaupunum bætist Berlín við sem starfsstöð. Eins og yfirleitt, þegar eitt óskráð félag kaupir annað var upphæðin óuppgefin, en lókal tæknimiðill “skúbbaði” verðinu: $65m í reiðufé og hlutum, eða milli 8.5-9 milljarða króna. Ég ræddi við Jón Eðvald um félagið og söluna.

Ákveðin “Clara-saga”

Fyrir utan þá góðu sögu að 12 manna íslendingasproti í Berlín hafi verið selt á fleiri milljarða, og að íslenskir fjárfestar hafi að einhverju leyti notið góðs af því, þá er önnur áhugaverð saga þarna, hringrásarsaga.

Jón Eðvald var einn stofnenda Clara, sem var selt til Jive árið 2013 fyrir milljarð. Þórarinn Sigurðsson starfaði hjá Clara eitt sumar, og stofnaði síðar Admittor, en þar starfaði síðar meir fyrrnefndur Eyþór Magnússon. Hluti þróunarteymisins hjá Garden - Maggi “Trymbill” og Haukur Páll - sama saga, annars vegar Clara og hins vegar Admittor. Ricky sem leiðir customer success? Rétt getið — líka hluti af Clara-teyminu.

Áhrif og mikilvægi hringrásarinnar halda því áfram að sanna sig.

Ég skrifaði áður um “hringrásarhagkerfi” nýsköpunar, sjá að neðan:

Subscribe now

“Er þetta nokkuð GmbH?”

Eins og fyrr segir, tók Garden inn englafjárfestingu. Félagið var á endanum sett upp þannig að móðurfélagið var Delaware C-corp sem átti þróunareiningu í Þýskalandi.

Þessi aðferð er þekkt — fjöldi íslenskra sprota enda á að “flippa” sínum móðurfélögum til Delaware, oft vegna kröfu erlendra fjárfesta. Það er sér í lagi líklegt ef erlendu aðilarnir koma inn snemma í ferlinu — lögfræðikostnaðurinn við það að bandarískur lögfræðingur setji sig inn í hlutafélaga- og skattalöggjöfina á Íslandi getur slagað upp í upphæðina við fjármögnunina.

Í tilfelli Garden var þetta öðruvísi. Verandi í Berlín, fengu stofnendurnir frá (allavega einum) englafjárfesti spurninguna: “Er þetta nokkuð GmbH” — en þar vísaði viðkomandi til þeirrar skriffinnsku (sem margir myndu kalla yfirgengilega) sem fylgir því að stofna, reka, og safna hlutafé fyrir, þýsk félög. Sifted skrifaði um upplifun stofnenda sprotafyrirtækja í Þýskalandi (áhersla mín).

For Bau, the process of changing his company’s address went like this: he had to go to an appointment at the notary where a staff member read aloud that an address change was going to take place; he then signed the document in wet ink. He then had to wait a few weeks for the commercial register to approve it, he explains.

The process didn’t stop there. After informing the German tax office of the change in address, Bau forgot to do the last step of notifying the district office, he admits. He ended up receiving “angry letters” from the district office for a year.

🙏 Við getum þakkað startup-guðunum fyrir rafræna fyrirtækjaskrá á Íslandi 🙏

Góður díll

Verðmat félagsins var aldrei gert opinbert, en það má áætla eftirfarandi:

• Seed hafi verið á pre-money verðmati upp á €7-11m (þegar Crowberry kom inn)

• Series A hafi verið á $40-60m pre-money.

• Salan á $65m - að hluta til í cash, sem gefur hluthöfum upside í áframhaldandi verðmyndun.

(Athugið að þetta óstaðfestar tölur byggðar á þumalputtareglum)

Áfram gakk

Garden mun halda áfram sinni vegferð. Stofnendurnir þrír hafa tekið við nýjum stöðum innan samstæðunnar og aukinni ábyrgð — Jón Eðvald ber t.d. ábyrgð á rannsóknum og þróun hjá Incredibuild. Jón var á KubeCon (tækniráðstefnu um kubernetes) fyrir hönd félaganna þegar ég ræddi við hann, og ljóst að það er engin pása í augnsýn, þó að þessum áfanga hafi verið náð.

Lögfræðigreind á uppleið

Í haustúthlutun Tækniþróunarsjóðs 2024 vakti athygli mína fjöldi þeirra verkefna sem virstu vera að tækla sambærilegt vandamál tengt gagna- og gervigreinarvæðingu lögfræðingsins:

• Denovo lagasafn

• Kuratech – Lögfræðilegt forspárlíkan

• Jónsbók

• Fordæmi.is

Þá fékk Lagaviti styrk í vorúthlutun 2024. Auk þessara aðila hefur Fons Juris bætt við gervigreind, sem og lóðréttilausnin* Vergo með Lögfinni.

Hef í sjálfu sér ekki mikið um þetta að segja annað en að þessi gróska vakti áhuga minn — að einhverju leyti af því ég var fyrir nokkru að pæla í að skoða að þróa sambærilegt (en hætti svo við - kannski blessunarlega?) — sem og vegna þeirrar ályktunar sem hægt er að draga af þessu: stór gervigreindarmódel gera fólki það kleift að búa til þjónustu eða vöru fyrir mjög lítil og afmörkuð vandamál (t.d. lögfræði á íslensku). Spurning hvaða stétt er næst?

*er að prófa þetta sem þýðingu á “vertical SaaS” — hvað segið þið?)

Gleðilegan föstudag!

Nú styttist í nýsköpunarviku - Iceland Innovation Week - sem verður glæsilegri með hverju árinu. Hægt er að kaupa miða hér (ekki spons!). Sá annars nokkra áhugaverða pósta um viðburði á vikunni:

• Samtök englafjárfesta á Íslandi - IceBAN - auglýsa eftir sprotum sem vilja kynna á súrhákarls-leikunum (“Fermented Shark Tank”). Smelltu hér til að sækja um.

• Nordic Ignite ætlar að halda partý. Ef þú lætur þau vita þá færðu kannski boð.

R&Þ endurgreiðslur

Það hefur lítið farið fyrir opinberri umræðu um tillögu hagræðingarhópsins að endurgreiðslur vegna rannsókna- og þróunarkostnaðar verði endurskoðaðar. Fyrir hönd bransans þá þakka ég hópnum fyrir að tala um endurgreiðslur (munið - fjármálaráðuneytið talar um “styrki til nýsköpunarfyrirtækja” og hafa enn ekki svarað fyrirspurn minni um afhverju það sé svo) en spyr mig hvað á að endurskoða. Kerfið í heild sinni? Upphæðir? Refsiákvæði?

Við lok síðasta árs ætlaði um koll að keyra þegar (að flestra mati) vanhugsaðar tillögur þáverandi fjármálaráðherra til að “spara” í ríkisrekstrinum voru settar fram í bandormi. Þáverandi nýsköpunarráðherra og meirihluti þingsins náði þó að tryggja að dregið var í land með margar þær breytingar sem hefðu haft slæm áhrif á fjárfestingu í R&Þ.

Þá er spurning hver staðan sé núna og hvað eigi að endurskoða — hvernig ætti að endurskoða þetta kerfi að ykkar mati? Ég hef sent fyrirspurn á RSK um ýmsa hluti og mun vonandi ná að fjalla af meiri dýpt um þetta á næstunni.

Subscribe now

Lokaorð um Nýsköpunarsjóð

Það vakti athygli mína að það var mikill samhljómur í þeirri endurgjöf sem ég fékk eftir síðustu pistla um Nýsköpunarsjóð um að það að leggja hann niður væri allt í lagi. Nokkrir þökkuðu sérstaklega fyrir umfjöllun um Nýsköpunarmiðstöð og að það væri mikilvægt að muna að breytingar geti verið af hinu góða. Aðrir eru hlynntari almennum stuðningi en ekki beinum stuðningi við einstaka fyrirtæki. Sama hvað þeirri endurgjöf líður, eru auðvitað rök fyrir því að leggja ekki niður stofnunina.

• Það eru mjög góð skilaboð út í umhverfið að ríkið hyggist fjárfesta í nýsköpun til að græða á því, skilaboð um traust á sprotum og að þeir styðji við langtímavöxt hagkerfisins á Íslandi.

• Ef vel er haldið á spöðunum, er hægt að búa til tæki og tól sem styðja við uppbyggingu fjármögnunarumhverfis, t.d. með mótframlagsaðferðum.

Stóra málið er þó að það vantar ekki peninga í kerfið. Það eru 8000 milljarðar í lífeyrissjóðakerfinu, og á hverju ári fjölgar milljóna- og milljarðamæringum sem eiga pening og gætu fjárfest í sprotum. Þá eru alltaf fleiri og fleiri aðilar sem vinna að því að búa til fjárfestingarsjóði sem sérhæfa sig í sprotum, eða ákveðnum geirum.

Ákveði stjórnvöld að halda Nýsköpunarsjóð starfandi, tel ég mikilvægt að eftirfarandi sé haft í huga:

• Að tekið sé mið af því fjármögnunarumhverfi sprotafyrirtækja er kvikt, á fleygiferð og meiri líkur en minni að bein inngrip ríkisins hafi neikvæð áhrif. Þá er ég sérstaklega að tala um ruðningsáhrif (crowding-out) ef Nýsköpunarsjóður heldur áfram í samkeppni við almenna fjárfesta á markaði, eða kemur sér þannig fyrir í virðiskeðjunni að almennir fjárfestar treysti á opinbera stofnun til að “stimpla” fyrirtæki eða sjóði. Það væri skref afturábak ef upprennandi sjóðsstjórar fengju fyrst ríkisstimipilinn, áður en aðrir fjárfestar settu sína peninga að veði sem gæti hæglega þróast í að enginn gæti safnað nýjum sjóði nema ríkis-stimpillinn væri kominn.

• Að endurhugsa mótframlagsverkfæri til að fylgja fjárfestum en ekki handvelja fyrirtæki. Síðustu ár hafa ýmis mótframlagsverkfæri verið notuð (þar með talið eitt sem ég tók þátt í). Hingað til hefur mótframlagið verið byggt á fyrirtækjum (þ.e. fyrirtæki sækja peninginn) en ekki fjárfestum (virkir fjárfestar fái mótframlag inn í sínar fjárfestingar). Við eigum að læra af erlendum fyrirmyndum og horfa á hið síðara — þ.e. að veita mótframlag inn í fjárfestingar með fjárfestum, en ekki að ríkið stimpli þau fyrirtæki sem eru tæk til mótframlags. Þannig færist hið opinbera fjær því að velja verkefni og nær því að styðja við fjármögnunarumhverfi.

• Að inngrip séu hönnuð og ákveðin byggt á gögnum og þekkingu og bestu þekktu aðferðum við inngrip í fjármögnun. Það kemur fyrir að staðhæfingar á borð við “það vantar fjármagn í [X]-tækni” eða “það vantar fjármagn á [Y]-stigi” séu settar fram af hinu opinbera. Hingað til hafa lítil sem engin gögn - önnur en tilfinning eða skoðanir - verið á bakvið þessar fullyrðingar svo ég viti til, og ef það eru gögn á bakvið þær þá væri eftirsóknarvert að þær fylgdu staðhæfingunum. Sömuleiðis hafa margar þjóðir, bæði norðurlönd og aðrir, hannað og prófað inngrip í fjármögnunarumhverfi sinna sprotafyrirtæki, og við ættum að læra af þeim eftir bestu getu.

Hvernig haldið þið að þetta fari? (Smella á reply og svara!)

Share

Póstur dagsins er gestapóstur frá vinkonu bloggsins, Eszter Czibor. Eszter er hagfræðingur sem hefur sérhæft sig í opinberri stefnumótun á sviði nýsköpunar (e. innovation policy). Hún hefur sem ráðgjafi unnið fyrir fjöldann allan af opinberum aðilum sem fjármagna nýsköpun beggja megin Atlantshafs, m.a. Innovation Norway, Innovation UK, NASA SBIR, UNDP og Alþjóðabankann. Hún fékk doktorsprófið sitt í hagfræði frá háskólanum í Amsterdam og vann síðan við Chicago-háskóla. Eszter flutti til Reykjavíkur frá London árið 2021 og hefur mikinn áhuga á að tengjast betur inn í sprotaumhverfið.

Endilega sendið mér línu og ég kem ykkur saman. -kh

Subscribe now

The Burden of Proof: Building an Evidence-Based Case for Kría in Today's Startup Ecosystem

Last week, the committee for government efficiency proposed dissolving the New Business Venture Fund Kría, on the basis that the “market failure” which necessitated its creation might no longer apply. Responding to the proposal requires an evidence-based examination of both the rationale and methods for public innovation funding in Iceland.

Public Funding for Innovation: The Why

To begin, let’s quickly revisit the market failure-based rationale for public funding for innovation. Innovation comes with what economists call "positive externalities," typically in the form of knowledge and technology spillovers. As a result, the economy-level benefits of developing and commercializing groundbreaking ideas often exceed their private returns; left entirely to market forces, we are likely to underinvest in innovation. This is a non-controversial idea, often used to justify e.g. R&D tax credits – and I’m fairly sure that the committee members weren’t referring to this “market failure” in their justification.

(Side note: A different but related argument for government intervention underlies mission-oriented innovation. Rather than a call to boost economic growth by increasing the quantity of innovation, this approach calls for steering the direction of innovation to focus on societal and planetary challenges, where the gap between private and social returns is the largest. At this stage, it is unclear whether the new Kría will specifically support innovation in “challenge” areas – as Kiddi explains in last week’s post, the innovation dashboard suggests it might –, but in the absence of a clearly articulated mandate, this angle is hard to assess.)

Then there is the observation that even ideas that have the potential to generate sizable private returns struggle to access funding from the market due to the high uncertainty (and to some extent, intangibility) of these returns and the information asymmetry between innovators and investors. Financing early-stage innovation, particularly for young and small firms in complex, resource-intensive sectors, remains challenging, leading to calls for government intervention, including direct investment.

Public Funding for Innovation: The How

Public equity investment instruments come in different forms, from government-run VC funds to co-investment funds and fund-of-funds (to date, it is less clear which of these models the new Kría falls under). GovVC programs have been established to boost the development of the private venture capital market, and to provide a signal of quality which may help new firms unlock additional funding from other sources. Even when local private venture markets are well developed, there are numerous international examples of partnerships between public and private investors, often in the form of matching funds requirements. Whether such a model is the best use of public money depends on (at least) three considerations.

Risks

First, we need to recognize that the “existence of a market failure is not a sufficient condition for government intervention” – that is, we also need to consider the potential risks and costs associated with the intervention. In this case, we need to convincingly demonstrate that sustained public presence in the VC arena does not crowd out private financing or cause distortions in the market. Kiddi discussed this point in more detail.

Returns

The government efficiency group contextualizes the required returns on Kría’s investments by highlighting their opportunity cost: selling the fund’s assets could be used for government debt financing. A common response is the claim that the fund’s investments are essentially self-financing: they supposedly pay for themselves in the form of the future tax income and export revenue that they generate for the state. This is a powerful argument, and it might be true (though probably not over a short time horizon), but we need better evidence to demonstrate it for the Icelandic case. This is notoriously difficult to do well due to the potentially long time for the benefits to materialise, the intangible nature of some of these benefits, the skewed distribution of impacts, the challenges of attributing positive firm outcomes to a specific source of funding, etc.

A good place to start would be to bring together statistics on the positive economic outcomes generated by startups funded through Kría’s predecessors, and to comb through evaluations of similar programs in peer countries to get a ballpark estimate for the financial returns they generate for the public. These returns are likely tied to the fund’s mode of operation: a cross-country OECD analysis found that “GovVC-backed firms tend to perform less well than Private VC-backed firms. This is particularly the case when GovVC are the sole investors into a firm; when partnering with a Private VC (through mixed investment), no difference in financial outcome is observed.”

(Back to our previous side note: if the fund will indeed have an outsized focus on social challenges, then it would make sense to treat it as an impact investment fund and assess its returns as such.)

Alternatives

Government investment in startups – whether direct or in collaboration with VCs – is just one option in the policy toolkit to improve access to finance for innovative projects, alongside R&D grants and tax credits, loan guarantees, convertible grants, pre-commercial procurement schemes, challenge prizes, advanced market commitments, and more. Reducing coordination failures in the system is another approach that has been used in Iceland with apparent success over recent years.

For a tailored and targeted mix of policy interventions, we need to articulate a deeper, more nuanced understanding of startup financing challenges. What type of startups struggle most to access funding from angels or VCs in Iceland? What are the root causes? Under what conditions and in what form could government investment make a meaningful positive difference? Many people in the startup ecosystem have strong and informed opinions on these questions: these should be aggregated and backed up with case studies and data where possible, to form a convincing theory of change.

Looking Forward

Over the last decade, the startup financing landscape in Iceland has evolved considerably. We've seen a substantial increase in available capital, coming both from institutional sources and from entrepreneurs who've reinvested their wealth after exiting their companies, and the ecosystem now benefits from a much richer pool of knowledge, stronger networks, and experienced talent.

Against this backdrop, the case for government venture capital seems to have become less clear cut. Keeping Kría alive might very well be the right policy – but if so, we'll need a more comprehensive, evidence-based argument for its continued existence (and the same scrutiny could be applied to other funding mechanisms, too). This presents a good opportunity for the startup ecosystem to bring strong, data-backed claims to the debate on the effectiveness of public innovation support.

Share

Fyrr í vikunni hélt ríkisstjórnin blaðamannafund þar sem hagræðingarhópurinn kynnti tillögur til ríkisstjórnarinnar um hagræðingu. Þar voru þrjár tillögur sem tengjast sprotaumhverfinu beint:

• Sameining sjóða innan ráðuneyta (þar með talið TÞS, Matvælasjóð, Rannsóknasjóð ofl)

• Endurskoðun endurgreiðslu rannsóknar- og þróunarkostnaðar

• Aflagning Nýsköpunarsjóðsins Kríu

Ég mun fjalla um þetta allt með einum eða öðrum hætti næstu vikur, en ætla að byrja á því sem fékk mestu viðbrögðin, tillaga um að leggja niður nýjan sameinaðan sjóð Kríu og NSA, Nýsköpunarsjóðinn Kríu.

Subscribe now

Nýsköpunarsjóðurinn Kría lagður niður

Nýsköpunarsjóðnum Kríu, sem varð til við sameiningu Kríu og Nýsköpunarsjóðs atvinnulífsins, er ætlað að lagfæra markaðsbrest sem ekki er lengur til staðar. Uppsöfnuð fjárfestingargeta er mikil.

Svo hljómar yfirskrift tillögunnar, en áætlaður sparnaður er sagður 9.7 milljarðar. Sparnaðurinn er að öllum líkindum innsláttarvilla eða mistök. Vísað er í umsögn úr samráðsgátt þar sem segir m.a:

Oft er betra heima setið en af stað farið, sér í lagi ef um ríkisinngrip upp á fleiri milljarða í markað í mótun er að ræða.

Tillagan vakti viðbrögð frá fólki í “senunni” (afsakið gæsalappir en mér finnst eitthvað smá hallaærislegt að tala um “senuna”) eins og Viðskiptablaðið skrifaði um:

Sprota­senan í upp­námi yfir til­lögu hag­ræðingar­hóps

Óhætt er að segja að stór hluti nýsköpunargeirans hefur tekið illa í tillögu hagræðingarhóps forsætisráðherra um að leggja niður Nýsköpunarsjóðinn Kríu.

Eins og ég hef áður rakið, þá er “nýsköpun” ekki geiri heldur ferli sem finnst í flestum ef ekki öllum geirum. Og þó að ýmsir hafi tjáð sig, þá er líka áhugavert að hugsa til þess hverjir hafa ekki tjáð sig, og afhverju það sé.

Það er fullkomlega eðlilegt að fyrstu viðbrögð við fyrirsögninni að leggja eigi eitthvað niður séu forundran. Ha?! Loka þessum sjóð sem er nýbúið að sameina úr tveimur sjóðum?

(Innskot: tæknilega, samkvæmt lögunum allavega, átti að leggja niður Kríu og NSA og stofna nýjan sjóð í staðinn. Það virðist ekki hafa verið gert heldur Kría afskráð og NSA nafnabreytt í Kríu).

Einhverra hluta vegna á fólk erfitt með að loka stofnunum og hætta hlutum. Nýsköpunarmiðstöð var lokað fyrir nokkrum árum, einhver verkefni færð og öðrum hætt. Það var forundran þá sömuleiðis, en ég held að það séu flestir sammála um að sú aðgerð hafi í versta falli haft neutral áhrif á heildarkerfið.

Á sama tíma er áhugavert að hugsa til þess að fólki finnist augljóst að það sé fráleitt að loka stofnun sem hingað til hefur ekki gert neitt, enda nýstofnuð, og ekkert komið í ljós um hvað hún hyggist gera.

Smá sögustund

Kría – sprota- og nýsköpunarsjóður var stofnuð með lögum árið 2020 og hóf starfsemi árið eftir. Verkefnið var fimm ára átaksverkefni til að stuðla að bættu umhverfi vísisjóða á Íslandi, og fylgdu með fjármunir í fjármáláætlun, um 8.3 milljarðar – 1.7 milljarðar á ári um það bil. Í drögum að frumvarpinu var gert ráð fyrir sólsetursákvæði, þ.e. að Kría yrði aflögð fimm árum eftir stofnun enda um tímabundið úrræði að ræða - hugmyndin var aldrei að ríkið ræki annan fjárfestingasjóð. Sólsetursákvæðið endaði ekki í lokaútgáfu, en þó er talað um þetta í greinargerð:

Áætlun sem þessi er í eðli sínu tímabundin en þó er ekki lagt til að lögin gildi aðeins í tiltekinn tíma. Þegar komið hefur verið á virku umhverfi sérhæfðra sjóða til fjárfestingar í sprota- og nýsköpunarfyrirtækjum er eðlilegt að hlutverki hins opinbera að þessu leyti sé að mestu lokið.

Í lok árs 2024 þegar Kría (hin fyrri) var aflögð, hafði sjóðurinn gengist í skuldbindingar fyrir 3.3 milljarða í fjórum sjóðum á 3 ára tímabili. Ónotaðar heimildir (eða um 5 milljarðar) færðust til nýstofnaðs sjóðs.

Nýsköpunarsjóður Atvinnulífsins hafði verið rekinn síðan 1997. Upprunalegt stofnfé var 4 milljarðar (~14 ma á núvirði), 1 milljarð árið 2005 (~2.7ma á núvirði), 1.5 milljarð árið 2007 (~2.4 ma á núvirði) til að fjárfesta í fyrsta Frumtakssjóðnum, og nokkur hundruð milljónir í tengslum við Covid-aðgerðina Stuðnings-Kríu. Allt í allt eru þetta nálægt 20 milljörðum á núvirði. (Upplýsingar teknar úr greinargerð með frumvarpi). NSA fjárfesti í mörgum félögum yfir sinn líftíma, kom að stofnun samlagssjóða eins og Frumtaks og stóð vaktina þegar enginn annar var að fjárfesta í sprotum eða nýsköpun.

Það breyttist 2015. Árið sem íslenska vísisjóðaumhverfið fæddist (og Northstack var stofnað — þið metið hvort er stærra 🥳).

Síðan þá má segja að NSA hafi verið í tilvistarkreppu. Stjórnarsáttmáli ríkisstjórnar VG, D og B árið 2017 talaði um að “starfsemi Nýsköpunarsjóðs atvinnulífsins [yrði] endurskoðuð á grunni væntanlegrar niðurstöðu starfshóps um hana.” (Innskot: Ég skrifaði grein um skýrsluna sem sá starfshópur skilaði og fékk bágt fyrir frá ýmsum). Stjórnarsáttmálinn fjórum árum síðar sagði að “endurskilgreina [þyrfti] Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins.” Sjóðurinn hafi með fjárfestingum sínum verið í beinni samkeppni við aðila á markaði (aðra fjárfesta og sjóði), en ríkisstofnun hefur skiljanlega ekki sömu ávöxtunarkröfu, eða starfsfólk hennar sama “skin in the game” og fjárfestar á markaði.

Þá kom til árið 2024 eftir undirbúningsvinnu að ákveðið var að sameina Kríu og NSA. Ýmsar breytingar voru gerðar, og úr varð Nýsköpunarsjóðurinn Kría, sem á að “stuðla að árangursríku og alþjóðlega samkeppnishæfu fjármögnunarumhverfi fyrir sprota- og nýsköpunarfyrirtæki.”

Ólíkt NSA var markmiðið ekki að fjárfesta í fyrirtækjum, og ólíkt Kríu, voru hendur stjórnar og starfsfólks ekki bundnar af mjög skilgreindu hlutverki.

Kría (hin síðari, eða “Nýja Kría”) má samkvæmt lögunum fjárfesta beint í fyrirtækjum, sjóðum, eða hverju sem henni dettur í hug sem samræmist lögunum, og hefur til þess á næstu árum 5 milljarða.

En, er það ekki bara gott kaffi?

Stóra áhættan við Nýsköpunarsjóðinn Kríu eru ruðningsáhrif (crowding-out). Ítarlega er fjallað um það í bókinni Boulevard of Broken Dreams sem ég mæli eindregið með. Mýmörg dæmi eru um fjárfestingar ríkisins, hvort sem er beint í félögum eða sjóðum, sem fara illa með almannafé og gera lítið sem ekkert fyrir fjármögnunarumhverfið. Þessa áhættu verður að taka alvarlega.

Á sama tíma, hefur ekkert komið út frá sjóðnum um hvert hann stefnir. Það sem hefur komið gefur mögulega vísbendingar. Sjóðurinn auglýsti nýlega eftir fjárfestingastjóra sem á bæði að fjárfesta í sprotum og sjóðum. Það er breyting frá fyrra fyrirkomulagi þar sem kapp var lagt á að aðskilja sjóðafjárfestingar og beinar fjárfestingar, enda reglulega samkeppni milli NSA og annarra fjárfesta þegar kom að beinum fjárfestingum. Þá má á mælaborði nýsköpunarráðuneytisins sjá að á tveim stöðum er talað um fjárfestingar og markmið tengd þeim. Annars vegar markmið um að árið 2025 séu 60% og 2029 séu 90% fyrirtækja í eignasafni Nýsköpunarsjóðarins Kríu að vinna á samfélagslegum áskorunum. Hins vegar markmið um að árið 2025 sé hlutfall fjármagns sem fari til kvennateyma 10% og árið 2029 sé það 15%. Hvorki þessi markmið, né það að breyta frá yfirlýstum fyrirætlunum stjórnvalda varðandi aðgreiningu milli beinna og sjóðafjárfestinga hugnast mér vel.

Á sama tíma eru jákvæð teikn á lofti. Stjórn og starfsfólk sjóðsins hefur síðustu vikur tekið viðtöl við ýmsa fjárfesta og aðra aðila sem eru virkir í umhverfinu. Þá kom Rolf Kjærgaard, fyrrum forstjóri Vækstfonden (nú EIFO) og ráðgjafi við undirbúning sameiningarinnar nýlega í heimsókn og átti fundi með bæði sjóðnum og öðrum.

Það virðist vera samhljómur þess efnis að beinar fjárfestingar í fyrirtækjum heyri sögunni til og að stefna sjóðsins muni miða að þremur hlutum:

• Mótframlag með fjárfestum, eins og Stuðnings-Kría eða European Angels Fund

• Fjárfestingar í sjóðum, eins og Kría stóð að, með sveigjanlegri skilyrðum.

• Stuðningur við umhverfið almennt, t.d. Klak og aðra aðila sem vinna að vexti og framgangi sprotaumhverfisins.

Verði þetta raunin, eru líkur á neikvæðum ruðningsáhrifum minni en ég þorði að vona.

En þá situr eftir stærri spurning: á ríkið yfir höfuð að vera að vasast í fjárfestingum í fyrirtækjum?

Er það í stakk búið til að gera það?

Og af það þarf að hagræða - og stuðningur til sprota- og nýsköpunar er ekki stikk frí - hvar annars staðar ætti að gera það en í Kríu?

Hvað finnst þér? Sendu mér endilega þína punkta og ég mun koma þeim á framfæri, undir nafni eða nafnlaust, í næsta pistli! (Bara smella á reply!)

Það er til marks bæði um stuttan undirbúningstíma stjórnvalda og að opinbert umhverfi til stuðnings nýsköpunar sé þokkalegt, að ekki sé ráðist í nein mál sem tengjast sprotafyrirtækjum eða umhverfi þeirra á vorþingi.

Á þingmálaskrá eru 107 mál, og þrjú þeirra á áhugasviði okkar:

Frumvarp til laga um skipan upplýsingatækni í rekstri ríkisins (Fjármálaráðherra)

Með frumvarpinu er stefnt að því að styrkja stefnumótun og framkvæmd upplýsingatæknimála í rekstri ríkisins o.fl. Ábyrgð ráðherra á skipan upplýsingatæknimála ríkisins er formgerð og mótuð, m.a. með því að kveðið er á um heimild ráðherra til að setja reglur og viðmið um hvernig skipan þeirra mála skuli háttað. Ráðherra ber jafnframt að halda úti sameiginlegum stafrænum innviðum sem ríkisaðilum er ýmist heimilt eða skylt að nota. Einnig er ráðherra veitt heimild til að innleiða Evrópugerðir um annars vegar sameiginlega stafræna gátt og hins vegar aðgengi vefsetra opinberra aðila. Markmiðið er að upplýsingatækniumhverfi ríkisins verði samræmdara, öruggara, skilvirkara og hagkvæmara. Febrúar.

Fólk með hugbúnaðarþekkingu verður væntanlega ánægt með þetta. Ef ég skil þennan kafla rétt verður fjármálaráðherra (loksins) kleift að setja skýra tæknistefnu um hvernig hugbúnaður er smíðaður og honum viðhaldið. Þá fækkar vonandi slæmum ákvörðunum sem virðast vera teknar trekk í trekk hjá hinu opinbera, og samræmir tækni-stakkinn milli stofnana. Kannski er þetta tæknistjóri ríkisins, sem tæknifólk talaði um fyrir að verða 10 árum? Í dag fær maður á tilfinninguna að sumir séu á Ísland.is lestinni, meðan aðrir - Landlæknir, Skatturinn, ofl. – séu á sinni eigin lest. Í umhverfi þar sem mikill meirihluti þeirrar tækni sem verið er að smíða eru upplýsingasíður, form og umsóknir og samskipti við bakenda til að sækja gögn um borgarana hlýtur að vera hægt að hagræða og einfalda og finna ekki upp hjólið.

Skýrsla Vísinda- og nýsköpunarráðs um stöðu nýsköpunar hér á landi í alþjóðlegu tilliti, stefnumótun stjórnvalda og helstu samfélagslegu áskoranir. (Menningar- og nýsköpnarráðherra)

Samkvæmt 2. mgr. 3. gr. laga um Vísinda- og nýsköpunarráð, nr. 137/2022, skal ráðið árlega skila skýrslu til ráðherra sem fer með málefni vísinda og nýsköpunar sem skal leggja skýrsluna fyrir Alþingi. Mars.

Eitthvað hef ég á tilfinningunni að þegar Vísinda- og tækniráð var endurnefnt Vísinda- og nýsköpunarráð hafi sambærileg meinloka og ég hef talað um áður ráðið för. Hlutverk þess er að auka “samhæfingu á sviði vísinda, tækniþróunar og nýsköpunar” en heitið ber tækni ekki með sér. Er tækni orðið bannorð?

Það verður áhugavert að sjá fyrstu skýrsluna frá þessu nýja ráði. Mun áherslan vera á það sem oft er kallað “nýsköpunarumhverfið” - þeas. rekstrarumhverfi tæknifyrirtækja, eða samfélagslegar áskoranir og tækifæri eins og gervigreind, upplýsingahernað?

Skýrsla ráðherra um Tæknisetur og stöðu nýsköpunarstuðnings eftir niðurlagningu Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands. (Menningar- og nýsköpnarráðherra)

Í ákvæði til bráðabirgða VI. við lög um opinberan stuðning við nýsköpun, nr. 25/2021, kemur fram að ráðherra skuli gefa Alþingi skýrslu um stöðu nýsköpunarstuðnings eftir niðurlagningu Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands, þróun nýsköpunarmála á landsbyggðinni, árangur sem og ásókn í hvatastyrki til nýsköpunar sem ráðuneytið úthlutar og starfsemi Tækniseturs eigi síðar en tveimur árum eftir gildistöku laganna. Mars.

Alþingi lagði niður Nýsköpunarmiðstöð að frumkvæði þáverandi Atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra Þórdísar Kolbrúnar R. Gylfadóttur. Stofnunin hafði orðið til með sameiningu stofnana árið 2007, en forverar hennar voru eldri. Það var í fyrsta sinn (sem ég man eftir) sem stofnun er lögð niður. Undir henni voru fjölmörg verkefni - efnagreiningar, steypurannsóknir, ýmsir styrkir, fab-lab, þátttaka í Norðurlandasamstarfi á sviði nýsköpunar, eigin rannsóknir á sviðum efnis- orku- og öðrum fræðigreinum, rekstur skrifstofuleigu og svo mætti lengi telja. Ein helstu rökin fyrir niðurlagningunni voru að þessi verkefni ættu ekki öll heima hjá ríkinu.

Það verður áhugavert að sjá hvernig ráðuneytið lítur á stöðu þessa mála. Án þess að hafa lagst í mikla rannsóknarvinnu sýnist og heyrist mér á öllu að flestum verkefnum hafi verið fundin farvegur og einskis sé saknað. Helstu áhyggjur og ábendingar tengjast Rannsóknarstofnun byggingariðnaðarins og efnagreiningar (sem í sjálfu sér er athyglivert að hafi heyrt undir “Nýsköpunarmiðstöð”).

Hvað haldið þið — er búið að grípa það sem átti og þurfti að grípa?

Subscribe now

Stækkandi markaður með tæknifyrirtæki á Íslandi

Í vikunni bárust fréttir um að Skyggnir (móðurfélag Origo, í eigu Alfa Framtak) hafi keypt MoodUp, sprotafyrirtæki Björns Brynjúlfs. MoodUp þróaði hugbúnað til að sjá um starfsánægjukannanir vinnustaða. Kaupverð var trúnaðarmál, og þar sem Skyggnir er ekki skráð félag mun vera erfitt að finna þær tölur. Það sem við vitum er að MoodUp greiddi 30m í arð 2024 fyrir rekstrarár 2023 eftir rúmlega 30m hagnað á 67m veltu. Fínasta framlegð.

Þannig bætist MoodUp í sístækkandi hóp hugbúnaðar- og tæknifyrirtækja sem ganga kaupum og sölum á innlendum markaði. Nýlega keypti Síminn innlenda starfsemi Noona (sem þurfti samþykki SKE fyrir). Þá hafa framtakssjóðirnir verið duglegir á síðustu árum að taka stöður í tæknifyritækjum á borð við OK, Origo/Skyggni, Kaptio, Varist, og Annata og Tix, svo eitthvað sé nefnt.

Góð þróun sem býr til tækifæri fyrir mun fleiri tegundir tækniþróunar, þegar exit tækifærin eru á íslenskum markaði.

Í gær birti Hluthafinn fyrstur frétt þess efnis að Kerecis og Coloplast myndu, sem hluta af tilfærslu hugverkaréttinda á vörum Kerecis, greiða um 40 milljarða í skatta til íslenska ríkisins upphæð sem fáir (þar með talið ríkissjóður) höfðu gert ráð fyrir. Hún bætist ofan á þá skatta sem hluthafar greiddu af fjármagnstekjum við sölu á félaginu. Spurning er hvort Vestfirðingar fái göngin sem þeir hafa beðið eftir, en þessi skattgreiðsla dugar fyrir um helmingnum af þeim kostnaði.

En nóg um það – Northstack er ekki staður fyrir landshluta- eða skattapólitík.

Hringrásarhagkerfið

Einn mikilvægasti – og jafnframt einstakur – þátturinn í umhverfi frumkvöðla og sprotastarfs er grundvallarstaðreyndin að vinnan snýst um að stækka kökuna en ekki að stela sneiðum af öðrum.

Markmiðið er að skapa eitthvað nýtt – vörur, markaði, fyrirtæki og þjónustur – og selja á alþjóðlegum vettvangi. Fólk leggur tíma sinn að veði (oft með lægri launum og loforði um “upside” í formi kauprétta) til að taka þátt í vegferð sem er líklegri til að klúðrast en ekki. Á hinn boginn, ef allt gengur upp, þá eru áhrifin og verðmætasköpunin langtum meiri en á öðrum vettvangi.

Þannig myndast ákveðið hringrásarhagkerfi1:

1. Fólk fjárfestir tíma sínum og peningum í sprotafyrirtæki.

2. Ef fyrirtækinu gengur vel, fær fólk fjárfestinguna margfalt til baka.

3. Þeir sem hafa hagnast eru líklega smitaðir af sprotaveirunni og fjárfesta aftur bæði tíma og peningum í ný sprotafyrirtæki.

4. … og þannig heldur það áfram

Með hverju árinu fjölgar þeim sem hafa gengið í gegnum þennan feril – einstaklingum sem hafa stofnað fyrirtæki sem gengur vel – sem leiðir til þess að fleiri hafa getu og áhuga á að styðja næstu kynslóð frumkvöðla.

Þetta hefur verið að gerast reglulega undanfarin 10 ár. Sífellt fleiri hafa eignast fjármagn, byggt upp þekkingu og tengslanet til að fjárfesta í fyrstu stigum fyrirtækja. Hver einasti sigur eykur líkurnar á næsta sigri og styttir tímann þangað til hann verður. Þegar ég var að byrja voru það m.a. Hjalli úr Datamarket (nú Grid) og Gunnar Hólmsteinn úr Clöru sem voru dæmi um nýleg exit, og báðir tóku virkan þátt í að gefa til baka inn í umhverfið.

En salan á Kerecis bætti nýrri vídd í þetta umhverfi.

Subscribe now

Kerecis-áhrifin

Verðmiðinn á Kerecis endaði í kringum 180 milljarða króna sem dreifðist á fjárfesta, stofnendur og starfsfólk. Mikið hefur verið skrifað um fyrri tvo aðilana, en sérstaklega áhugaverður þáttur að mínu mati sá rúmlega 4,5 milljarðar króna hluti sem endaði hjá starfsfólki á Íslandi í formi nýtingar kauprétta. Starfsfólk á kaupréttum fékk því meira fyrir sinn snúð en heilu fyrirtækin voru seld fyrir í kringum þann tíma þegar Northstack var að byrja, sem að mínu mati er einn mikilvægasti hluti Kerecis-áhrifanna.

Samkvæmt upplýsingum frá félaginu höfðu um 80 starfsmenn á Íslandi unnið sér inn kauprétti á þeim tíma. Meðalágóði hvers starfsmanns var því um 56 milljónir króna. Dreifingin var líklega breytileg, allt frá nokkrum milljónum upp í hundruð milljóna. Í umfjöllun frá 2018, fimm árum fyrir yfirtökuna, kom fram að starfsmenn Kerecis voru þá um 30, þar af 15 í Bandaríkjunum. Því er ljóst að stór hluti starfsmanna með kauprétti hafði starfað hjá félaginu í minna en fimm ár. Meðaltalsbónus upp á 56 milljónir fyrir fimm ára starf er ansi góð umbun í samanburði við hefðbundin laun.

Árangur Kerecis sýnir að það getur borgað sig að vinna hjá sprotafyrirtæki, jafnvel þótt laun séu mögulega lægri í byrjun. Fyrirtækið hefur þannig skapað nýjan hóp einstaklinga sem hefur á eigin skinni upplifað verðmætasköpun með hugviti og nýsköpun. Það er líklegt að hluti þess fjármagns renni aftur inn í sprotaumhverfið og næstu kynslóð stofnenda.

Það var því ánægjulegt að sjá í fyrstu fjármögnunartilkynningu ársins að meðal fjárfesta voru aðilar sem tengdust Kerecis. Hringrásarhagkerfið í fullum gangi.

Enn af hugtökum og orðanotkun

Ég fékk nokkuð af viðbrögðum eftir síðasta póst, bæði hér í komment og beint á tölvupósti (og ég minni á að ég gleðst mikið yfir viðbrögðum!) og vildi því koma nokkru á framfæri:

• Það var réttilega bent á, að þrátt fyrir að nýsköpun geti átt sér stað vítt og breitt um atvinnuvegi, hjá hinu opinbera jafnt sem einkafyrirtækjum, þá geti nýsköpun einkennt hóp fyrirtækja á mun áhugaverðari hátt en bókhald eða markaðsfærsla gerir.

• Þá var einnig bent á að nýsköpun =|= rannsóknir og þróun; þ.e. þú getur stundað nýsköpun án þess að stunda rannsóknir og þróun. Sem er rétt.

Hvoru tveggja breytir ekki þeim punkti, og jafnvel styður hann enn fremur, að orðanotkun þegar kemur að atvinnuvegum og verðmætasköpun tengd hugviti, nýsköpun, rannsóknum og þróun er á víð og dreif sem er að engu leyti hjálplegt fyrir fólk og félög sem vilja skilja raunverulega stöðu og eiga samtal byggt á gögnum.

Sömuleiðis var spurt út í “sprotafyrirtæki.” Hvað er það? Og er það eitthvað annað en startup? Eða vaxtarfyrirtæki?

Ég hugsa um þetta sem nokkrar víddir til að lýsa sama fyrirtækinu:

• Staða í (líklegum) lífsferli (t.d. sproti, vöxtur, og svo framvegis).

• Atvinnuvegur / Geiri (t.d. fjártækni, sjávarútvegur, tölvuleikir, orkuframleiðsla).

Svo er spurning hvort “nýsköpun” væri önnur vídd? Hvaða aðrar víddir eru mögulegar?

Annað áhugavert

• Sjóva færir niður hlut sinn í Controlant um 77%.

• dala.care sækir 200 milljónir.

• Retina Risk - annað félag sem Einar Stefánsson einn stofnenda Oculis kemur að - landaði 2 milljarða króna samningi í Sádí Arabíu.

Sendið mér ábendingar ef þið lumið á þeim.

“Words mean things” - en hvað þýðir nýsköpun?

Ein uppáhalds tilvitnunin mín frá fyrrum samstarfsmanni er hið augljósa, en jafnframt mikilvæga “Words mean things”. Það skiptir máli hvaða orð við notum um það sem við ræðum, því út frá þeim spretta gögn, greiningar og mælingar – og síðan aðgerðir.

Nýsköpun, samkvæmt skilgreiningu, hefur mjög víða merkingu: að búa til eitthvað nýtt og endurbæta það sem þegar er til staðar. Lykillinn er að nýsköpun (e. innovation) snýst um að það nýja komist í notkun. Uppfinning sem kemst aldrei í gagnið er bara uppfinning (e. invention), en ekki nýsköpun.

Nýsköpun er þannig ekki geiri. Nýsköpun getur átt sér stað í öllum geirum og fyrirtæki og stofnanir á öllum aldri og vaxtarstigi geta stundað nýsköpun. Líklega stunda flest sprotafyrirtæki mikla nýsköpun — eða reyna það allavega.

Þessi skilgreining leiðir augljóslega til þess að “nýsköpunarfyrirtæki” sem hugtak er í besta falli misskilningur og versta falli merkingarleysa. Að tala um nýsköpunarfyrirtæki, þ.e. fyrirtæki sem stunda nýsköpun í sínum störfum, er eins og tala um markaðsfærslufyrirtæki, bókhalds- og uppgjörsfyrirtæki, eða “eitthvað-sem-fyrirtæki-gera”-fyrirtæki.

Hugsið aðeins um það — hefur einhver heyrt talað um “innovation company”? Það hljómar eins og orðskrípi, enda er það orðskrípi. Nýsköpun er eitthvað sem fyrirtæki gera, ekki eru. Ég (þykist) fara í ræktina. Ég er samt ekki ræktarmenni.

Það er mikilvægt að nota rétt orð um hlutina því “words mean things.” Eina leiðin til að eiga ítarlega umræðu um hvernig málin standa í “fjórðu stoðinni” er að við notum orð og hugtök og gögn sem nýtast.

“Nýsköpunarfyrirtæki” og “nýsköpunarstyrkir”

Stærsti gerandinn í að tala um nýsköpunargeirann og nýsköpunarfyrirtæki er hið opinbera. Sem dæmi er talað um á vefsíðu skattsins sem fjallar um endurgreiðslur vegna rannsókna- og þróunarstarfs sem “Skattafrádrátt vegna nýsköpunar” sem byggir á lög um “stuðning við nýsköpunarfyrirtæki.” Þar er nýsköpunarfyrirtæki skilgreint sem “Lögaðilar skv. 1. og 3. tölul. 1. mgr. 2. gr. laga nr. 90/2003, um tekjuskatt, sem stunda rannsóknir eða þróun samkvæmt lögum þessum” — sem útleggst á íslensku sem “Lögaðilar sem eru hlutafélög, einkahlutafélög, sameignar- eða samlagsfélög og stunda rannsóknir- og þróun…”

Hugtakið nýsköpunarfyrirtæki þýðir því “öll fyrirtæki sem stunda R&Þ”. Eða með öðrum orðum getur það átt við öll fyrirtæki. Hugtak sem lýsir öllu er gagnslaust í umræðu og ætti því að hætta notkun. Í nýlegum bandormi var lögunum breytt og þessu orðskrípi bætt við á fleiri stöðum. Ekkert kemur fram í greinargerð um afhverju það var gert.

Hið rétta er að þar ræðir um skattafrádrátt vegna tegundar vinnu og aðgerða (Rannsókna- og þróunar) og öll fyrirtæki geta sótt þær endurgreiðslur. Það eitt að fjárfesta í R&Þ gerir fyrirtæki ekki að nýsköpunarfyrirtæki (enda er nýsköpun ekki geiri). Brim er sjávarútvegsfyrirtæki, og það að félagið sé sjávarútvegsfyrirtæki kemur ekki í veg fyrir að það geti stundað nýsköpun. Auðvitað ætti að breyta þessu og gera skýrt.

Við endurgreiðum kvikmyndir en styrkjum “nýsköpunarfyrirtæki”

Það leiðir til annars, öllu heldur alvarlegra, misræmis á orðanotkun. Ég óska engum þess að grúska í fjárlögum — enda óbærilega stór PDF skjöl sem þarf allt að því sérstaka þjálfun í að skoða (reyndar er með fjárlögum 2025 komið ágætis tól til að leita að sérstökum fjárlagaliðum ofl, sem er vel gert 👏). En ég gerði það fyrir ykkur!

Undir málaflokknum 07.20 Nýsköpun, samkeppni og þekkingargreinar má finna eftirfarandi útgjaldaliði:

• 16-521 Endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar á Íslandi

• 16-523 Endurgreiðslur vegna hljóðritunar tónlistar á Íslandi

• 17-522 Styrkir til nýsköpunarfyrirtækja (undir þetta falla eingöngu R&Þ endurgreiðslur. Tækniþróunarsjóður og aðrir styrktarsjóðir eru í málaflokk 7.10)

Einhverra hluta vegna ákveður löggjafinn og fjárlagavaldið að tala um þær upphæðir sem fara í að endurgreiða rannsóknar- og þróunarkostnað sem styrki. En sama aðgerð, að endurgreiða ákveðinn útlagðan kostnað í virðiskeðju kvikmyndaiðnaðar, er kölluð endurgreiðsla.

Hvers vegna skiptir þetta máli? Orðanotkunin hefur áhrif á viðhorf okkar til ríkisaðgerða. Styrkur getur virst vera eitthvað sem ríkið gefur af rausn, á meðan endurgreiðsla hljómar hlutlausari og minna ívilnandi. Slíkur munur á orðalagi getur breytt því hvernig almenningur, og ekki síður stjórnmálafólk og embættisfólk, líta á mikilvægi R&Þ innviða.

Ég veit ekki, en words mean things.

Hvað haldið þið?

Subscribe now

Annað áhugavert

• Líftæknifyrirtækið Arctic Therapeutics lauk €26.5m EUR fjármögnun.

• Outcome, íslenskt sprotafyrirtæki sem þróar hugbúnað til að hjálpa fyrirtækjum að verða betri þegar þau verða stærri (en ekki verri, eins og venjan er!), lauk nýlega fjármögnun frá m.a. fjárfestingasjóðnum a16z, og fékk inngöngu í Speedrun hraðalinn þeirra, fyrst íslenskra félaga. (ath: ég á mjög lítinn hlut í þessu félagi)

• DTE, sem þróar tækni til að rauntímagreina gæði málma réð sér nýjan forstjóra.

• „Ríkið á ekki að vera að þróa lausnir sem eru í beinni samkeppni við einkamarkaðinn,“ sagði Margrét Anna Eianarsdóttir, forstjóri Justikal í viðtali við Viðskiptablaðið. Justikal þróar hugbúnað fyrir réttarkerfi. Ég mun þegar á líður skrifa frekar um þessi mál almennt, enda athyglisverðar ákvarðanir hins opinbera þegar kemur að tækni reglulega í fjölmiðlum

Orðið “Nýsköpun” kemur fimm sinnum fyrir í stefnuyfirlýsingu nýrrar ríkisstjórnar, töluvert sjaldnar en í síðustu tveimur, en það kom annarsvegar 18 sinnum (2017) og 34 sinnum (2021). En heildartölur eru ekki allt – skoða þarf hlutina í samhengi, en allir stjórnarsáttmálar síðustu þriggja ríkisstjórna eiga það sameiginlegt að ~0.3% orða í plagginu var orðið “nýsköpun.”

Þessar fimm notkanir á orðinu eru þó flestar í tengslum við nýsköpun (eða hagnýtingu hennar) til að leysa önnur kerfislæg vandamál — t.d. tengd heilbrigðiskerfi, loftslagsmálum eða landbúnaði. Nýsköpun sem grunnur útflutningstekna eða sem vísan í atvinnugrein kemur einu sinni fyrir:

10. Með því að vinna að fjölbreytni í atvinnulífi, sterku samkeppniseftirliti, öflugri neytendavernd og hagstæðum rekstrarskilyrðum fyrirtækja. Ríkisstjórnin hyggst auka skilvirkni í samskiptum fyrirtækja og hins opinbera. Áfram verður stutt við vöxt hugverkaiðnaðar, nýsköpunar og tækni. Unnið verður að skýrri lagaumgjörð um gervigreind.

Eins og með margt annað þá er óljóst hvað átt er við með að áfram verði stutt við vöxtinn, en líklega er þar vísað til R&Þ endurgreiðslna sem hefur skapað sér sess sem lang mikilvægasta opinbera aðgerðin í tengslum við vöxt hugverkageirans.

Allur útflutningur - nema tækni- og nýsköpun - inn í eitt ráðuneyti

Þá vakti athygli nýtt atvinnuvegaráðuneyti. Þar er búið að taka lang stærstan hluta útflutnings - sjávarútveg (og eldi), ferðaþjónustu, og iðnað (t.d. ál) - undir einn hatt. Það eru um 84% útflutnignstekna (m.v. þessa greiningu frá SI). Hugverkaiðnaðurinn er eftir í menningarráðuneytinu ásamt háskólum og fjölmiðlum.

Ég les kannski of mikið í það, en fannst áhugavert að “tekjusviðin” séu öll á einum stað (ANR) en “cost centers” séu saman á öðrum stað — fyrir utan hugverkageirann.

Svo bætast við nýlegar fréttir þess efnis að Ásdís Halla Bragadóttir, ráðuneytisstjóri í HVIN, hefði fært sig í félagsmálaráðuneytið og við nýsköpunarmálunum tæki Sigrún Brynja Einarsdóttir, sem var hjá Menningar- og viðskiptaráðuneytinu.

Samkvæmt stefnuyfirlýsingunni hyggur ríkisstjórnin á verðmætasköpun með orkuframleiðslu (punktur 6), í ferðaþjónustu (punktur 11), matvælaframleiðslu (punktur 12), og skapandi greinum (punktur 13), en ekkert talað um verðmætasköpun í hugverkaiðnaði- eða tæknigreinum (sem á ekki að blanda saman við skapandi greinar – meira um það síðar).

Það væri því hægt að meta það sem svo að hugverkageirinn sé að einhverju leiti dottinn úr tísku hjá ráðafólki. Aðalatriðin séu fæði, klæði, húsnæði. Gömlu góðu atvinnugreinarnar og að ná sátt um þær.

En hvaða máli skiptir þetta?

En, þessi ríkisstjórn er glæný og nýtur auðvitað vafans. Stefnuyfirlýsingin er almenn með loforð um áframhaldandi stuðning við vöxt hugverkageirans og engin fyrirheit um mótstöðu við geirann. Í sjálfu sér mætti færa fyrir því rök að hlutverk hins opinbera ætti að vera sem minnst í þessum geira næstu árin. Að það skipti meira máli fyrir geirann að hafa fyrirsjáanleika og skýr skilaboð, heldur en mikil og virk inngrip inn í markað í þróun.

Fjármagn í umferð hefur margfaldast, bæði undir stjórn fjárfesta eins og vísifjárfesta, en einnig frá einstaklingum sem hafa t.d. efnast í gegnum sölur á sprotafyrirtækjum. Aðgengi að þekkingu, tengslanet, og mannauði sem þekkir geirann og hefur farið í gegnum sprotaferilinn hefur aukist til muna. Einkaaðilar á borð við Klak, Drift, og ráðgjafa hafa bætt í þegar kemur að stuðningi við sprotateymi.

Það er því óljóst hvort og þá hvað nýtt þarf að gera á opinberu hliðinni. Mikilvægasta málið er fyrirsjáanleiki, og að orðræða um nýsköpun sé um fjárfestingu í geiranum og að fjárfestingin skili sér, frekar en útgjöld og styrki og úrræði.

Til eftirtektar

• Brunnur skilaði um 6ma hlut í félaginu Oculis til sinna fjárfesta. Það skilar sjóðnum rúmlega, en sjóðurinn var 4ma við stofnun og var svo stækkaður um ~1ma til að meðal annars fylgja eftir Oculis. Oculis hefur síðan hækkað um rúmlega 30% á árinu. Þetta er líklega (enn sem komið er) stærsta útkoma úr sprotafyrirtæki sem íslenskur vísisjóður hefur stutt, mjög mikilvægt fyrir markaðinn og áframhaldandi vöxt.

• Kría og Nýsköpunarsjóður Atvinnulífsins voru sameinaðir í (nýju) Kríu og tók sú breyting gildi nú um áramótin. Lögum samkvæmt ættu því NSA og Kría hvoru tveggja að vera ekki til, og nýja Kría að hefja flugið. Ekki hefur verið tilkynnt um skipan í forstjórastólinn, en 39 sóttu um.

• Northstack fer aftur í gang, með nýju sniði, eftir smá dvala.

Subscribe now

Fyrir tíu árum fóru fyrstu vísisjóðirnir af stað með tilkomu Frumtaks 2, Brunns, og Eyri Sprota. Það varð kveikjan að stofnun Northstack, sem við stofnuðum með fyrsta pósti í Maí 2015.

Markmið Northstack voru nokkur:

• Að opna innsýn erlendra aðila inn í sprota- og nýsköpunarumhverfið á Íslandi (og því breyttum við fljótlega úr íslensku í ensku)

• Að auka gæði umfjöllunar um sprota- og nýsköpun, sér í lagi þegar kemur að fjármögnun og viðskiptahlið geirans.

• Að auka mikilvæga umræðu um þróun mála í geiranum - helstu hindrandir, tækifæri, opinbera stefnumótun, og annað sem þarf til að stuðla að heilbrigði umhverfi í vexti.

• Að safna, greina, og deila gögnum sem tengist geiranum, svo hægt sé að eiga upplýsta umræðu og (vonandi) taka betri ákvarðanir.

Það hefur að miklu leyti tekist, og nú, 10 árum síðar, ekki sama þörf fyrir hendi. Íslenskir vísisjóðir fá topp-umfjöllun í erlendum miðlum þegar þeir loka nýjum sjóðum. Viðskiptamiðlarnir eru orðnir mun virkari og betri í umfjöllun um sprotafélög, sögu þeirra, fjármögnun, ofl. Ég lít því á það sem svo að fyrstu tveir punktarnir séu ekki lengur markmið í sjálfu sér.

Á sama tíma hafa seinni tveir punktarnir að einhverju leyti setið á hakanum. Gagnaöflun um umhverfið er að mestu leyti enn á herðum Northstack, og opinber, gagnrýnin og gáfuleg umræða er tæplega til staðar.

Það mun því vera áherslan hjá Northstack Memo næstu misserin. Færri pistlar, meiri greining og umræða.

Kiddi

Myndin er fengin af Dall-E með eftirfarandi prompt-i: can you make an image for me? need it for my newsletter. Should be start-up oriented and show a blond person writing stuff and data and other things. doesn't really matter, make it look cool? [Dall-E gerir mynd] cool, can you make it more like an illustration ? [Dall-E gerir aðra mynd] can you add glasses to the blond guy